Auteursarchief: Marcel Wick

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867 (2)

2 – DE FRANSEN SCHEPEN ZICH IN

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Louis-Napoléon Bonaparte, neef van Napoleon I door de grote man’s broer Joseph, had zijn Saint-Simonistische blik al lange tijd geleden op Centraal Amerika laten vallen. Mexico, rijk in natuurlijke grondstoffen, met een klimaat dat gunstig is voor velerlei gewassen, een bodem die propvol zit met mineralen en een ideale geografische ligging, was een land dat zijn fantasie prikkelde. Degene die controle had over dit land had niet alleen toegang tot al deze rijkdommen, maar zou ook de handel beheersen rond een toekomstig “kanaal van de twee oceanen”.
Maar eerst moest hij een doeltreffender bestuur vestigen dan dat van een Juárez. Alleen een stabiele regeringsvorm en directe banden met Europa zouden voldoende vertrouwen kunnen genereren om kapitaal en immigranten aan te trekken. De Mexicaanse emigrés waren het er roerend mee eens: na veertig jaren van republikeinse instabiliteit was het tijd voor een monarchie om de zaken over te nemen.
En de tijd leek nu rijp. Daar waren de Verenigde Staten, niet bij machte om in te grijpen vanwege hun Burgeroorlog; daar was een Mexicaanse regering die nauwelijks in staat zou zijn om serieus verzet te bieden; daar was de onvoorwaardelijke steun van de Kerk en de grootgrondbezitters. Door de liberale partij te vernietigen zou hij dit land van overvloed kunnen beheersen, Frankrijk tot de eerste economische macht in de wereld maken, en bovendien ook nog kunnen poseren als Strijder voor het Geloof, zoals hij in Syrië en Rome had gedaan.

“Het is ons belang dat de Verenigde Staten machtig en voorspoedig zullen zijn, maar het is in het geheel niet in ons belang dat ze de hele Golf van Mexico in hun greep zouden krijgen, vandaar de Antillen en Zuid Amerika zouden regeren, en zo de enige verspreider van producten van de Nieuwe Wereld zouden zijn.”

En dus stuurt Napoleon zijn zaakgelastigde, Dubois de Saligny, om te rapporteren over de mogelijkheden van een interventie. De boodschapper leert dat de conservatieven zijn verdreven, de Kerk bedreigd wordt door inbeslagname, dat de betaling van de buitenlandse schuld is uitgesteld en dat de Mexicaanse regering in het geheel niet van plan is om Europese zakenlieden te betalen of schadeloos te stellen voor geleverde goederen of voor verliezen die door de burgeroorlog veroorzaakt zijn. Het rapport is meer dan bevredigend. De keizer weet dat hij een solide excuus heeft voor een invasie, en dat hij zal worden bijgestaan door de twee andere belangrijke schuldeisers: Spanje en Engeland.

Op 31 oktober 1861 tekenen Groot-Brittannië, Spanje en Frankrijk de Conventie van Londen. Engeland vraagt niet méér dan de betaling van de schulden, maar Spanje en Frankrijk zijn het erover eens dat Juárez’ regime moet verdwijnen. Ze verschillen echter van mening over de kandidaat voor de toekomstige monarchie. In Madrid denkt koningin Isabella aan een Bourbon; in Parijs suggereert minister Thouvenel aartshertog Maximiliaan van Habsburg, een katholieke prins die favoriet is bij de paus.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Op 6 januari 1862 verschijnt een Europees flottielje voor de kust van Mexico. Een legertje van 2500 Fransen, 800 Engelsen en 6800 Spanjaarden, onder bevel van de indrukwekkende generaal Prim y Prats, markies van los Castillejos, ontscheept en bezet Vera Cruz. Ze hijsen hun vlaggen en vaardigen een proclamatie uit. En dan komt de hele zaak tot stilstand. De Mexicanen trekken zich simpelweg terug en laten de geallieerden achter, gevangen op het plateau, waar de gele koorts, de “vomito”, al snel de eerste slachtoffers maakt.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Wat nu gedaan? Prim, niet op zijn achterhoofd gevallen, begrijpt de enorme risico’s van een opmars naar Mexico-stad met een troepenmacht van niet meer dan 10.000 man. Hij stelt voor om te onderhandelen. En dan begint de alliantie uit elkaar te vallen. Het eerste wat ze doen was wat ze in Londen zouden hebben moeten doen: elke partij brengt zijn eisen naar voren, die in totaal niet minder dan 40 miljoen dollar belopen. Om nu zo’n bedrag te eisen van een bankroete regering waarvan de jaarlijkse inkomsten niet meer dan $ 10.000.000 bedragen is niet alleen onrealistisch: het is gênant. En dan, temidden van al die gêne, komt Dubois de Saligny op de proppen met de Jecker claim, waarmee nog eens $ 18.000.000 aan de eisen worden toegevoegd.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

De Engelse zaakgelastigde, Sir Charles Wyke, noemt de eis “beschamend”. Het wordt duidelijk dat de Fransen een eigen agenda volgen, en dat een overeenkomst met de Mexicaanse regering daar niet op staat. Te meer wanneer, samen met een Franse versterking van 4000 man, een groep Mexicaanse emigrés ontscheept, geleid door een man die we eerder hebben gezien: generaal Almonte, de ambassadeur van de verslagen conservatieve regering in Frankrijk. Hij verklaart dat hij de opdracht heeft om een monarchie te vestigen in Mexico ten gunste van een Oostenrijkse prins. Sir Charles vraagt hem in naam van welke regering hij dan wel spreekt? Zeker niet in die van hem, en ook niet in die van Spanje, zoals een al even verbijsterde generaal Prim bevestigt. Wanneer Almonte antwoordt dat hij het vertrouwen heeft van de Franse regering, en dat hij handelt op gezag van keizer Napoleon, is de breuk een feit. Op 9 april 1862 schepen de Engelsen en de Spanjaarden zich in, en zetten koers naar Europa.

Hoe de Fransen het zich hebben voorgesteld om het Mexicaanse leger te verslaan met hun kleine expeditiemacht gaat alle begrip te boven. Misschien hebben de emigrés ze ervan weten te overtuigen dat alleen de aanblik van een Frans uniform al voldoende zou zijn om de bevolking en masse te laten opstaan tegen Juárez? Of zou Napoleon, in plaats van naar de stem van het gezonde verstand, liever geluisterd hebben naar die van zijn nieuwe bevelhebber, die hem voorhield dat “dank zij de onvergelijkelijke superioriteit van het Franse ras, haar gevoel voor organisatie en discipline, gepaard aan haar morele standaard, kon hij, hij: generaal Lorencez, Zijne Keizerlijke Majesteit ervan verzekeren dat Hij meester is van Mexico” ? Hoe het ook zij, de Franse commandant, generaal Charles de Latrille, graaf van Lorencez, opent bij de eerste de beste aanleiding de vijandelijkheden en marcheert op naar Mexico-stad.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

 

 

©2010, Marcel Wick

vorige pagina

volgende pagina

INHOUDSOPGAVE

 

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867 (1/2)

1 – DE OORSPRONG (2)

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Wat volgde was een duister zaakje met een uitgifte van waardepapieren tegen een jaarlijkse rente van zes procent, gegarandeerd door het huis Jecker. Oudere obligaties konden omgezet worden in Jecker obligaties tegen betaling van 25 – 28 % voor deze “opwaardering”. Tegen de tijd dat de conservatieven waren verdreven en Jecker terug was in Europa, was de waarde van de papieren als bij toverslag gestegen tot het indrukwekkende totaal van $ 18.000.000. Dit zou de Franse regering het excuus geven voor de invasie van Mexico. Alles wat Miramón er ooit van zag was overigens niet meer dan een schamele $ 700.000.

 

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867
Ondertussen tekende deze meneer hier rechts, generaal Juan Nepomuceno Almonte, Miramón’s zaakgelastigde in Frankrijk, een verdrag met Spanje: het Mon-Almonte Verdrag. Het beloofde de Spanjaarden de betaling van de schulden in ruil voor economische hulp tegen de Mexicaanse liberale partij. Dit verdrag zou later de grondslag zijn voor de Spaanse claims tegen Mexico.

Op 17 november 1860 werd Miramón verpletterend verslagen door het Liberale leger en gedwongen te vluchten uit Mexico. Van Juárez, die opnieuw geïnstalleerd was in de hoofdstad, kon natuurlijk niet verwacht worden dat hij verdragen en contracten zou respecteren die afgesloten waren door de conservatieven om hun rebellie mee te financieren. Dus, logischerwijs, verklaarde hij ook het contract waaronder de Jecker obligaties waren uitgegeven nietig, waarmee hij niet alleen Jecker ruïneerde, maar ook zijn schuldeisers, waarvan een groot aantal Frans staatsburger was.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Kort daarop reisde Jecker af naar Frankrijk voor een gesprek met de hertog van Morny, halfbroer van Napoleon III en een invloedrijk man aan het Franse hof. De hertog, president van het Corps Législatif (de Wetgevende Vergadering), die er niet voor terugschrok om zijn positie te gebruiken om zijn financiële speculaties te ondersteunen, nam hem onder zijn hoede. In ruil voor een commissie van 30 % zou hij ervoor zorgen dat de claim werd ondersteund door de Franse ambassadeur in Mexico, Alphonse Dubois de Saligny.

Met ongebruikelijke snelheid werd Jecker genaturaliseerd, waarmee zijn belang Frans belang werd.

Ondertussen hadden vele conservatieven, na de uiteindelijke nederlaag van Miramón, hun toevlucht gezocht in Europa, voornamelijk in Rome en Parijs, waar ze vanuit het goud en pluche van hun vorstelijke paleizen moord en brand schreeuwden over de misdaden en wreedheden van de Juaristas. Ze vonden een gewillig gehoor in de keizerin, Eugénie.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

María Eugenia Ignacia Augustina de Palafox Portocarrero de Guzmán y Kirkpatrick, 18de markiezin van Ardales, 18de markiezin van Moya, 19de gravin van Teba, 10de gravin van Montijo en gravin van Ablitas, in Frankrijk beter bekend als Eugénie de Montijo, was niet alleen een van de pioniers van de nieuwe mode van de crinoline, maar ook een vurig katholiek. Het was haar droom om de standaard van het geloof stevig herplant te zien op Mexicaanse bodem.

 

 

 

 

 

En zo is het toneel klaar voor de opkomst van een van de hoofdrolspelers: Napoleon III, bij de genade Gods en de wil der natie Keizer der Fransen.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

 
vorige pagina

volgende pagina

INHOUDSOPGAVE

 

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867 (1/1)

1 – DE OORSPRONG

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Dit is Nueva España, een Spaanse kolonie sinds Hernán Cortés in 1521 zo grondig het rijk van de Azteken vernietigde. Ze werd geregeerd door een elite van adel en Katholieke geestelijkheid, die het grootste deel van de grond bezat en enorme privileges genoot. In 1810, toen de liberale denkbeelden van de tijd ook Mexico bereikten, klom dorpspastoor Miguel Hidalgo in de klokkentoren van zijn kerkje en luidde een bloedige onafhankelijkheidsoorlog in, die duurde tot 1821.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867Augustín de Iturbide was luitenant in het Spaanse leger aan het begin van de revolte. Hij klom, zoals die dingen gaan in tijden van reuring, snel op tot de rang van generaal. In 1820 koos hij de zijde van de rebellen en nam zijn loyale troepen met zich mee. Korte tijd later, in 1821, lukte het hem om de Spanjaarden te verdrijven. Hij was misschien een ferm soldaat, maar geen beste onderhandelaar: hij liet ze vertrekken met de waarde van hun grondbezit in harde valuta. In 1822, bij gebrek aan Europese koninklijke sollicitanten, werd hij tot constitutioneel keizer gekroond van een onafhankelijke maar bankroete natie. Toen hij op zijn beurt werd afgezet in 1823 werd Mexico een republiek, en een lange reeks revoluties volgde, voornamelijk te wijten aan de vijandschap van twee partijen: de conservatieven, waarin de Kerk en de grootgrondbezitters waren verenigd, en de liberalen.

 

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

De man links is president Santa Anna. Toen hij in functie was brak er een oorlog uit met de Verenigde Staten. Mexico verloor, en daarmee, door het Verdrag van Guadalupe Hidalgo, meer dan de helft van haar grondgebied. Dit is een van de redenen voor de heftige weerstand die de mogelijkheid van de vestiging van een sterk Mexicaans keizerrijk zou wekken in de Verenigde staten. Zoals generaal Grant schreef, in zijn brief van 1 september 1865 aan president Johnson: “Iedereen is het erover eens dat, behalve een loslaten van de lang verkondigde Monroe doctrine, non-interventie in Mexicaanse zaken zal leiden tot een kostbare en bloedige oorlog daarna of een afstand van grondgebied dat nu in ons bezit is.”

 

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Hier is een andere president: Ignacio Comonfort. Hij was president toen een Constitutionele Vergadering, bijeengekomen in 1857, aan het werk ging om een einde aan de macht en de privileges van de conservatieve kerkpartij te maken. De raakste klap was de nationalisatie van kerkelijk bezit ter waarde van 200 miljoen dollar (dat nu, gemeten naar bruto nationaal product, bijna 700 miljard zou bedragen). Onmiddellijk pleegde een groep van conservatieve generaals een coup. Anti-constitutionele machten geleid door Felix Zuloaga namen bezit van de hoofdstad en de zwakke Comonfort schoof de constitutie aan de kant die hij zojuist plechtig gezworen had te zullen verdedigen. Daarna veranderde hij weer van gedachten en kon, na zo het vertrouwen en de steun van beide partijen te hebben verloren, niets anders meer doen dan zijn ontslag indienen.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Dit is Benito Juárez, de president van het Hooggerechtshof aan wie, volgens de grondwet, het ambt van president van de republiek zou toevallen bij afwezigheid of onmacht van de verkozen persoon. Terwijl de kerkpartij het nationale paleis in Mexico-Stad in bezit nam en generaal Zuloaga tot president uitriep, vestigde hij de grondwettige regering in het 350 km. noordelijker gelegen Guanajuato.

Mexico - de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 - 1867

Zuloaga werd al snel vervangen door deze figuur: generaal Miguel Miramón. Nou zou het logisch zijn om te veronderstellen dat de rebellie waarmee de kerkpartij Miramón aan de macht had geholpen ondersteund zou worden met de rijkdom die diezelfde partij probeerde te beschermen. Niets daarvan. Toen de gebruikelijke praktijken van afpersing en diefstal (bedreven door beide partijen!) niet meer toereikend waren om de oorlog vol te houden deed Miramón, niet gehinderd door scrupules of angst voor de consequenties, twee ongelooflijk onbezonnen dingen: ten eerste liet hij zijn mannen inbreken in het huis van de Britse legatie om daar £ 152,000 sterling te stelen, bezit van Engelse aandeelhouders. Het tweede zou nog noodlottiger blijken: hij ging in zee met ene Jean-Baptiste Jecker, een Zwitserse bankier van twijfelachtige reputatie.

 

 

©2010, Marcel Wick

volgende pagina

INHOUDSOPGAVE

 

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867 (inhoud)

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867

Op 6 januari 1862 landde een Europese expeditiemacht bij Vera Cruz in een poging om de Mexicaanse regering te dwingen haar schulden te betalen. Het was het begin van een ongelukkig avontuur dat bekend is geworden als de “Franse interventie”: een poging van Napoleon III om de economie van Centraal Amerika onder controle te krijgen. Daartoe moest in Mexico een stabiele regering naar Europees voorbeeld gevestigd worden.  Hoofd van die nieuwe staat werd Ferdinand Maximiliaan van Habsburg, broer van de Oostenrijkse keizer Frans Jozef I, die als keizer Maximiliano I kortstondig heerste over dit fatale “Tweede Mexicaanse Keizerrijk”.
 

INHOUDSOPGAVE

1 – de oorsprong
2 – de Fransen schepen zich in
3 – oorlog
4 – een keizerrijk in de maak
5 – les archidupes
6 – een blijde intocht
7 – ontnuchtering
8 – ontgoocheling
9 – ontluistering
10 – het einde
11 – epiloog

 

bronnen:

  • Z.H. Paus Pius IX: Quanta Cura. Rome, 1864.
  • The Mexican Question: Messages of the President of the United States to Congress, with accompanying Documents relating to Mexican Affairs, 1862-1866. The North American Review, July 1866.
  • United States War dept.: The War of the Rebellion: a Compilation of the Official Records of the Union and Confederate Armies. Washington, 1880-1901.
  • Sarah Y. Stevenson: A woman’s reminiscences of Mexico during the French intervention. New York, 1898.
  • Pierre de la Gorce: L’Histoire du Second Empire. Paris, 1894-1906.
  • Pierre Renouvin: Histoire des Relations Internationales. Paris, 1954.
  • Pierre Labracherie: Napoléon III et son temps. Paris, 1967.
  • Pierre Miquel: Le Second Empire. Paris, 1992.
  • Janine Lambotte: Charlotte & Maximilien: l’Empire des Archidupes. Bruxelles, 1993.
  • Edwin C. Fishel: A Cable from Napoleon. CIA Historical Review Program, 1993.
  • Mia Kerckvoorde: Charlotte, La Passion et la Fatalité. Bruxelles, 2001

 

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867