Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867 (10/2)

10 – HET EINDE (2)

“Todo es inutil”. Alles is zinloos. Maximiliaan is nu vastbesloten. Hij zal afstand doen. Hij schrijft aan zijn jongere broer: “Ik kwam hier onder druk van Charlotte. Zonder haar, waarom blijven? Ik heb geen erfgenaam en geen moed meer”. Maar de volgende dag herinnert hij zich zijn Eer als Prins van Huis van Habsburg en schrijft een tweede brief, waarin hij zegt dat hij zijn “plicht zal doen tot het einde”. En bovenop zijn eer zijn er zijn adviseurs: mannen die niets te winnen, maar alles te verliezen hebben als hij af zou treden. Iedereen die banden heeft met het keizerrijk zal moeten bloeden als de republikeinen aan de macht komen. Het dreigement van Juárez om iedereen te vermoorden die met de Fransen collaboreert wordt door zijn soldaten enthousiast in praktijk gebracht.

Dan stelt Félix Eloin een uitweg voor uit de ellende. Abdicatie voordat de Fransen vertrokken zijn beschouwt hij als oneervol. Als de Fransen eenmaal weg zijn, kan de keizer het volk laten stemmen over de monarchie. In het geval van een “neen” kan hij met behoud van eer terugkeren naar Europa, waar hij zelfs nog een belangrijke rol zou kunnen spelen: toen hij in Oostenrijk was bespeurde Eloin een algemeen gevoel van onvrede. Frans-Jozef is ontmoedigd en het volk eist zijn aftreden. Maximiliaan kan, weet hij, rekenen op sympathie.

Het document had zeer geheim en strikt vertrouwelijk moeten blijven, maar het valt in de handen van de Amerikanen die het met kwaadaardig genoegen openbaar maken. Niet in het laatst omdat het een aantal pijnlijke details bevat over Napoleon’s ziektes: de arme man sukkelt met nierstenen en prostaatinfecties. Uiteraard ziet noch de Franse, noch de Oostenrijkse keizer er de lol van in, maar de brief heeft effect: Maximiliaan besluit gedecideerd dat hij dan misschien toch eventueel wellicht maar beter nog even aan kan blijven.

In oktober stuurt Napoleon zijn persoonlijke adjudant, generaal Castelnau, naar Mexico met volmacht om Bazaine indien nodig terzijde te schuiven. Zijn taak is het om vaart te zetten achter het vertrek. Hij moet de troepen inschepen, het keizerrijk opheffen en Maximiliaan ervan overtuigen dat hij af moet treden. De weifelende keizer veroorzaakt irritatie in Washington en brengt Parijs in verlegenheid. Het kan zelfs gevaarlijk worden: in de V.S. begint men zich af te vragen of Napoleon zijn woord wel zal houden.

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867
Om puur militaire redenen heeft de Franse keizer besloten om zijn troepen in één keer in te schepen, omdat het plan om het leger in drie delen terug te trekken grote risico’s zou opleveren voor het laatste contingent. De evacuatie gaat dus vier maanden later beginnen, maar zal acht maanden eerder voltooid zijn. Ondanks Napoleon’s bevelen heeft niemand de Amerikaanse regering formeel op de hoogte gesteld van deze wijziging in de plannen, maar gelukkig onderscheppen ze een telegram van Napoleon aan Castelnau: “Uw bericht van de negende december ontvangen. Dwing de keizer niet om af te treden, maar stel het vertrek van de troepen niet uit; repatrieer allen behalve hen die niet wensen terug te keren. De meeste schepen zijn vertrokken. NAPOLEON.”

De Amerikanen kunnen gerustgesteld achterover leunen. De volledige Franse troepenmacht vertrekt, en als de Fransen weg zijn heeft Maximiliaan, zelfs als hij besluit om te proberen zijn troon te behouden, geen schijn van kans tegen de Liberalen. De Europese dreiging op Amerikaanse bodem is voorbij.

Ondertussen weigert Maximiliaan botweg om Castelnau te ontvangen. Na maandenlang twijfelen tussen aanblijven of aftreden is hij tot de conclusie gekomen dat het het beste is als de beslissing voor hem wordt gemaakt. Maar niet door de Fransen. Op 14 januari komt een junta van notabelen bijeen, waarbij ook Bazaine is uitgenodigd. De maarschalk vertelt klip en klaar dat ze de regering beter aan een ander kunnen overlaten en verlaat de vergadering, die hij bestempelt als “een grote flauwe kul”. Dan stemmen de notabelen. Van de 33 leden stemmen er 7 voor abdicatie, 17 tegen, en 9 halen hun schouders op. Zo wordt het lot van Maximiliaan bezegelt.

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867
Er gaapt een diepe kloof tussen de trotse Aartshertog van Miramar met zijn nobele woorden dat “een Habsburg nooit een troon usurpeert” en deze besluiteloze harlekijn. Vanaf nu kan hij niet langer pretenderen de vorst van alle Mexicanen te zijn: hij is de leider geworden van de conservatieve factie.

Terwijl iedereen die met het keizerrijk van doen heeft gehad de hoofdstad ontvlucht, keert Maximiliaan terug, vergezeld door generaal Marquez, die zijn bijnaam van “Hyena van Tacubaya” heeft verdiend met het vermoorden van zijn eigen medische staf, die het gewaagd had gewonde republikeinse soldaten te verzorgen. Op 5 februari 1867, verscholen achter de balustrade van zijn paleis, kijkt de keizer van Mexico hoe de Fransen hun vlag strijken en afmarcheren. “Eindelijk zijn we vrij!” roept hij uit.

En nu, nu de teerling is geworpen en zijn schepen zijn verbrand, begrijpt zelfs Maximiliaan dat er geen tijd meer is voor getreuzel. Er moet actie worden ondernomen. Zijn eerste minister, Teodosio Lares, heeft hem $ 4.000.000 beloofd voor zijn oorlogskas. Maar nu blijkt dat die vier miljoen gebaseerd zijn op de hoop van de opbrengsten van een loterij. Niet meer dan 600.000 piasters, ongeveer 50.000 dollar, kunnen bij elkaar geschraapt worden met het afpersen van de bevolking. Wie niet betaalt wordt in de gevangenis gegooid. Met dezelfde methodes worden 8000 mannen ingelijfd in het leger. Samen met de troepen van de generaals Miramón, Mendez en Mejia, en de Europeanen die achter zijn gebleven, beschikt de keizer nu over een strijdmacht van ongeveer 16.000 man. Daarmee moet hij het hoofd bieden aan de 60.000 van Juárez, en zíjn leger groeit met de dag.

Op 13 februari verlaat Maximiliaan de hoofdstad en gaat naar Querétaro, waar hij op 4 maart arriveert. De republikeinen slaan het beleg. Op de 15de mei, na twee maanden weerstand te hebben geboden, geeft hij zich over. Hij wordt opgesloten en berecht door een militaire rechtbank. In overeenstemming met zijn eigen “zwarte decreet” wordt hij ter dood veroordeeld, als een rebel die gewapend verzet pleegde tegen een wettige regering.

Mexico – de Franse Interventie en het 2de keizerrijk, 1862 – 1867

Op 19 juni 1867 wordt Maximiliaan, samen met de generaals Miramón en Mejia, door een vuurpeloton doodgeschoten. Hij sterft, het moet gezegd worden, met eer, zoals het de laatste Keizer van Mexico betaamt.

 

©2010, Marcel Wick

vorige pagina

volgende pagina

INHOUDSOPGAVE